Sindrom stečene imunodeficijencije (HIV/AIDS)

Sindrom stečene imunodeficijencije (HIV/AIDS)

Sindrom stečene imunodeficijencije (AIDS) je uznapredovali stadijum infekcije virusom humane imunodeficijencije (HIV – om), koji napada odbrambene snage organizma, s posljedičnim razvojem specifičnih zaraznih i malignih bolesti.

 

Šta je HIV?

HIV je virus koji uzrokuje AIDS. HIV je virus humane imunodeficijencije, naziv je nastao od skraćenice engleskog naziva „Human Immunodeficiency Virus“.
HIV pripada porodici Retrovirusa, koji nakon ulaska u ljudski organizam napada specifičnu vrstu bijelih krvnih ćelija, T – limfocite, u njima se umnoži, uništava ih i postepeno dovodi do slabljenja imuniteta. Prema specifičnim molekulima koje se nalaze na površini tih ćelija, one se nazivaju još i CD4 ćelije.

Kako virus HIV – a oštećuje organizam?

Kada putem oštećene kože, kroz sluznice ili direktnim unošenjem (npr. ubod na iglu zagađenu zaraznim materijalom) HIV uđe u tijelo, on ulazi u specifičnu ćeliju imunog sistema, T-limfocit i tu stvara veliki broj kopija virusa. Kada unutar T – limfocita nastane veliki broj novih virusa, on prsne, oslobađa mnoštvo virusa u krvotok i propada. Virusi ulaze u nove T – limfocite i proces se ponavlja. Na taj način HIV postepeno uništava sve veći broj T – limfocita, što dovodi do slabljenja imuniteta i dovodi do pojave oportunističkih infekcija i određenih malignih bolesti. Iako HIV primarno napada specifične ćelije imunog sistema, T – limfocite, on može direktno oštetiti i neke druge ćelije u tijelu (nervne ćelije, ćelije sluznice digestivnog trkta, itd.).

Dve do četiri nedelje nakon ulaska HIV-a u organizam, nastaje akutna HIV infekcija koja se može manifestovati nespecifičnim simptomima sličnim gripu ili mononukleozi koji spontano prolaze. Akutna HIV infekcija tada prelazi u fazu asimptomatske HIV infekcije (HIV infekcija bez simptoma bolesti). Može proći deset i više godina, a da HIV inficirane osobe nemaju simptome bolesti, da izgledaju i osećaju se zdravo. Međutim za sve to vreme, imuni sistem postepeno slabi, i bolest na kraju progredira u AIDS (uznapredovali stadijum HIV infekcije). Progresija u AIDS nije kod svih HIV inficiranih osoba jednaka, kod nekih je period od akutne HIV infekcije do AIDS – a kraći, a kod nekih duži.

VIRUS HIV- a SE MOŽE PRENIJETI SA ZARAŽENE OSOBE NA NEZARAŽENU U BILO KOJOJ FAZI HIV INFEKCIJE.

Šta je AIDS?

AIDS je skraćenica od engleskog naziva „Acquired Immunodeficiency Syndrome“, koji u prevodu znači sindrom stečene imunodeficijencije.

Francuska skraćenica za ovu bolest je SIDAsyndrome d ’imunodéficiencience acquise, a u prevodu znači isto.

AIDS je krajnji i najteži stadijum HIV infekcije uzrokovan teškim oštećenjem imunog sistema. AIDS je zapravo naziv za skup bolesti koje se javljaju kao posledica slabljenja imuniteta čoveka koji je inficiran HIV-om. Brojni mikroorganizmi s kojima se čovek svakodnevno suočava i uspešno ih svladava, kod AIDS bolesnika dovode do nastanka širokog spektra upalnih bolesti, pa bolesnik na kraju umre od infekcije uzrokovane mikroorganizmom (bakterije, virusa, gljivica, rikecija, itd…) koja za zdrave ljude ne predstavlja neku opasnost. HIV takođe direktno oštećuje ćelije nevnog sistema čime uzrokuje teške neurološke bolesti (HIV encefalopatija). Osoba koja je inficirana HIV-om, ne mora ujedno imati i AIDS. Dijagnoza AIDS-a se postavlja na temelju broja T – limfocita (CD4+ ćelija), kao i prisustva oportunističkih infekcija i malignih bolesti koje su pojavljuju tokom HIV infekcije.

Infekcija HIV – om, kao i kasna manifestacija infekcije, tj. AIDS, zararazna je bolest, a kao zarazna bolest, može se i spriječiti.

 

Kako se HIV prenosi?

HIV se primarno prenosi polnim putem (analnim, vaginalnim ili oralnim polnim odnosom sa zaraženim partnerom), iglama (razmenom igala, šprica ili pribora sa zaraženim osobama pri intravenskoj upotrebi droga, tetovažom/pirsingom sa kontaminiranom iglom), ili sa inficirane majke na dete za vreme trudnoće, porođaja illi dojenja.

Tri glavna puta prenosa HIV – a:

  • direktnim unosom krvi zaražene osobe u organizam nezaražene osobe;
  • nezaštićenim polnim kontaktom sa zaraženom osobom i
  • sa zaražene majke na dijete, tokom trudnoće, porođaja ili dojenja.

Virus HIV – a prisutan je telesnim tečnostima:

  • krvi;
  • semenoj tečnosti;
  • vaginalnom sekretu i
  • ostalim telesnim izlučevinama ako sadrže primese krvi.

 

Kako se HIV NE prenosi?

HIV se NE prenosi uobičajenim socijalnim kontaktom, vazduhom, hranom, vodom i insektima.

Bezopasno je:

  • rukovanje, dodirivanje, grljenje, razgovor, boravak u istom prostoru s osobom koja je zaražena HIV-om;
  • sjedenje pokraj osobe zaražene HIV-om;
  • korištenje pribora za jelo npr, tanjira, viljuške, kašike, čaša;
  • upotreba peškira i posteljine;
  • korištenje bazena, kupki, WC šolja, sprava u teretani, telefona;
  • dodirivati predmete kao što su novac, kvake, ručke u autobusima, tramvajima, vozovima;
  • ako HIV – om zaražena osoba u blizini Vas šmrca, zakašlje, diše izbliza, znoji se, plače, kine, ili Vas poljubi;
  • ubod insekata: komarca, krpelja, vaši glave;
  • dobrovoljno davanje krvi ili vađenje krvi u zdravstvenoj ustanovi radi analiza.

Simptomi

Pored karakterističnih simptoma: povišena tjelesna temperatura, gubitak na težini, dijareja, povećanje limfnih čvorova, promjene na koži,  kod osoba inficiranih HlV-om javljaju se i oportunističke infekcije. Kao simptomi prisustva HIV infekcije / AIDS-a prisutne su i sekundardne neoplazme i oboljenja centralnog nervnog sistema. Kako imuni sistem zakazuje javljaju se i prvi simptomi bolesti. U početku, simptomi su blagi, a kako imunski sistem propada i simptomi se pogoršavaju, postaju sve ozbiljniji.

Dijagnoza AIDS-a se postavlja na osnovu kliničke slike i epidemioloških podataka, te detaljnog ispitivanja imunog sistema. Antitijela na HIV javljaju se 3 sedmice do 3 mjeseca nakon infekcije.

Kako se zaštititi?

Zaraza HIV-om putem polnog odnosa može se izbjeći suzdržavanjem od polnih odnosa, imajući polni odnos samo s jednim partnerom, koji sam nije zaražen i nema polne odnose ni sa kim drugim, ili redovnom i ispravnom upotrebom kondoma.

Korištenje prezervativa (kondoma) u seksualnim odnosima značajno smanjuje mogućnost prenošenja polno prenosivih bolesti. Preporučuje se upotreba kondoma napravljenih od lateksa s prostorom predviđenim za ejakulat nakon ejakulacije. Ne preporučuje se korištenje pomoćnih lubrikanata poput vazelina i sličnih jer mogu oštetiti kondom pri čemu bi moglo doći do pucanja kondoma, već se preporučuju lubrikanti na vodenoj bazi.

Osobe sklone uzimanju opojnih droga intravenoznim putem trebaju se suzdržavati od djeljenja igle s bilo kime, već isključivo koristiti svoj pribor, najbolje jednokratne igle i šprice koje poslije upotrebe treba ukloniti u posebne, zato predviđene rezervoare.

Zaraza HIV-om putem krvi može se izbjeći smanjivanjem rizika za potrebom transfuzije krvi i to izbjegavanjem situacija koje bi mogle voditi do teških ozljeda; upotrebom samo novih i/ili steriliziranih igala i šprica (za bilo kakvo ubrizgavanje); primjenom osnovnih mjera zaštite i zaštitne opreme (rukavice) prilikom rukovanja krvlju ili tjelesnim izlučevinama. Pojačanim oprezom: nikada ne upotrebljavati tuđe oštre predmete za ličnu upotrebu  (žileti, makaze, nožići, grickalice za nokte). Ukoliko se radi pirsing  i/ili tetovaža, mora se koristiti sterilizovana  oprema.

 

Postoje neki lijekovi i neke metode liječenja od kojih je jedna od najpoznatijih kombinovanje lijekova sa proteinima i nukleinskim kiselinama koji smanjuju količinu virusa u krvi ali već jedna propuštena doza može dovesti do imunosti virusa na lijek. Međutim  i ta metoda ima velikih minusa poput proljeva i anemija, a i ne pokazuje se uvijek uspješnom. Neprestano se radi na novim lijekovima i vakcinama  ali  za sada nema formule koja bi mogla garantovati  siguran oporavak. Za sada  je najvažnije informisati  ljude o bolesti i poticanje ponašanja u cilju izbjegavnja mogućih izvora zaraze.